पथनाट्य – समाजप्रबोधनाचा प्रभावी मंच

सामाजिक परिवर्तनासाठी प्रभावी माध्यम म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पथनाट्याला "उत्कर्ष २०२५" या राज्यस्तरीय सामाजिक-सांस्कृतिक स्पर्धेत विशेष स्थान मिळाले. महाराष्ट्र शासनाच्या उच्च व तंत्रशिक्षण विभाग आणि सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित या स्पर्धेत राज्यभरातील विद्यापीठ संघांनी विविध ज्वलंत सामाजिक मुद्द्यांवर प्रबोधनात्मक पथनाट्य सादर केले.

"झुकेगा नही साला" - सोलापूर विद्यापीठ

पथनाट्य : एक सामाजिक चळवळ

रस्त्यावर सादर होणाऱ्या पथनाट्याला केवळ मनोरंजनाचे साधन म्हणून पाहता येणार नाही. विशिष्ट सामाजिक वा राजकीय विचारसरणी लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आणि जनजागृतीसाठी पथनाट्य हे एक प्रभावी साधन आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात ब्रिटिश जुलमाविरुद्ध आणि स्वातंत्र्योत्तर काळात विविध सामाजिक अन्यायांविरोधात पथनाट्याने मोठी भूमिका बजावली आहे. आजही भ्रष्टाचार, पर्यावरण समस्या, आरोग्य जागरूकता, लैंगिक समानता यांसारख्या विषयांवर प्रभावीपणे भाष्य करण्यासाठी या माध्यमाचा उपयोग केला जातो.

"उत्कर्ष २०२५" मधील प्रभावी सादरीकरणे

या वर्षीच्या उत्कर्ष स्पर्धेत राज्यभरातील सोळा विद्यापीठ संघांनी आपापली पथनाट्ये सादर केली. मर्यादित वेळेत त्यांनी प्रेक्षकांच्या मनावर ठसा उमटवणाऱ्या कथा रंगविल्या. यातील काही महत्त्वाची पथनाट्ये अशी होती :

📌 "होय, आम्ही आमचं मूळ विसरलोय" – मराठी भाषा, संस्कृती आणि परंपरांवरील प्रभावी भाष्य (सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ)
📌 "लठ्ठपणा व मधुमेह" – आरोग्याविषयी जनजागृती (महाराष्ट्र आरोग्य विज्ञान विद्यापीठ, नाशिक)
📌 "मेंटल हेल्थ" – मानसिक आरोग्याची जाणीव निर्माण करणारे नाट्य (मुंबई विद्यापीठ)
📌 "झुकेगा नही साला" – भ्रष्टाचारावरील परखड टीका (सोलापूर विद्यापीठ)
📌 "जागर मतदानाचा" – लोकशाहीप्रती जागरूकता निर्माण करणारे पथनाट्य (नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला विद्यापीठ, मुंबई)

"होय, आम्ही आमचं मूळ विसरलोय" - सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ

पथनाट्य : समाजपरिवर्तनाची गरज

डॉ. अमित गोगावले यांच्या मते,

"पथनाट्य या शब्दाची फोड करताना पथ म्हणजे रस्ता आणि ज्वलंत प्रश्नांवर मांडलेले नाट्य म्हणजे पथनाट्य. सामाजिक प्रश्नावर प्रभावीपणे भाष्य करणारे माध्यम."

त्यामुळेच समाजात जागृती निर्माण करण्यासाठी आणि समस्यांवर थेट भाष्य करण्यासाठी पथनाट्य आजही महत्त्वाचे आहे.

पुणे विद्यापीठ पोतदार संकुल 

नव्या पिढीने पथनाट्याकडे पाहावे…

पथनाट्य हे केवळ अभिनयाचे साधन नाही, तर ते विचारांना चालना देणारे प्रभावी व्यासपीठ आहे. आजच्या पिढीने पथनाट्याला केवळ स्पर्धात्मक उपक्रम न मानता, ते समाजप्रबोधनाचे साधन म्हणून स्वीकारावे. कारण बदल घडवायचा असेल, तर संवाद गरजेचा आहे – आणि पथनाट्य हा संवाद घडवण्याचा सर्वांत प्रभावी मंच आहे!